De fusie met ‘Brocades’
De geschiedenis van het Delftse bedrijf vanaf de fusie in 1968 met ‘Brocades’
tot aan de overname door DSM.
1968 - 1970
De ontwikkelingen in dit decennium beperken zich niet tot louter nieuwe
vindingen en het aantrekken van personeel. De meest in het oog springende
verandering is wel de fusie met de Koninklijke Pharmaceutische Fabrieken v/h
Brocades, Stheeman & Pharmacia NV. Dit van oorsprong Meppelse bedrijf maakt
vanaf 1968 definitief deel uit van het in Delft zetelende bedrijf. De
Koninklijke Nederlandse Gist- en Spiritusfabriek heet voortaan Gist-brocades
NV. Het predikaat 'Koninklijk' leveren we er wel voor in.
De status van het bedrijf in Nederland is onverminderd groot. De
charismatische familie Waller boezemt in ondernemerskringen gezag in. Om de
Gistfabriek loop je niet zomaar heen. Door de fusie met Brocades verandert het
bedrijf echter wel steeds verder in de richting van een algemeen Nederlands
opererend bedrijf, in plaats van een duidelijk Delftse onderneming.
1970 - 1980
Er breken zwaardere tijden aan, eigenlijk voor het eerst sinds de oprichting.
De roerige jaren zeventig beïnvloeden ook Gist-brocades, zoals de onderneming
inmiddels heet. Er komt een breed maatschappelijk protest tegen het gebruik
van enzymen. En laat Gist-brocades dat nu net als nieuwe markt aangeboord
hebben… Overigens gaat de ontwikkeling van deze derde poot van net bedrijf
gestaag door. De protesten tegen de enzymen in hun vroege vorm zijn weliswaar
niet ongegrond, maar op het moment dat ze uitgesproken worden, is de techniek
al met zevenmijlslaarzen verbeterd.
Een tegenslag is het mislukken van de fusie met suikerproducent CSM en de
meelfabriek Meneba. De fusie werd, net als het samengaan met Brocades, gezien
als een uitstekende vorm van 'voorwaartse integratie', anders gezegd: als een
mogelijkheid om de productie 'van grondstof tot eindproduct' helemaal onder
controle te houden. De Sociaal-Economische Raad (SER) beslist anders, want
Gist-brocades zou met de nieuwe partners een te dominante positie krijgen.
1970 - 1980 (vervolg)
De groei van de Delftse locatie gaat door, ondanks de onder druk staande
winsten. Het onderzoek naar nieuwe wegen in de biotechnologie trouwens ook.
Gaandeweg het decennium breekt de recombinant-DNA-techniek door, zij het
louter op laboratoriumschaal. Het knutselen met genetische eigenschappen is
echter zo nieuw, dat Gist-brocades er voor kiest in de openbaarheid een pas op
de plaats te maken en te wachten totdat er meer inzicht is in het wezen van
r-DNA.
Op bakkersgebied is er daarentegen een regelrechte doorbraak te noteren: de
komst van Fermipan, een unieke vorm van gedroogde en lang houdbare gist. Het
product wordt in korte tijd een zeer succesvol product.
Een ander unicum in de Gist-historie: het eerste arbeidersoproer! Sinds de
oprichting van het bedrijf is het personeel niet in actie gekomen tegen de
heren bestuurders van het bedrijf. De maat is echter vol, na diverse
aankondigingen van drastische herstructureringen. De grote hal van het
hoofdkantoor vult zich voor het eerst met blauwe kielen en boze koppen….
1980 - 1990
De ontwikkeling die in de jaren zeventig al voorzichtig op laboratoriumschaal
werd getest, kreeg in dit decennium vleugels: de recombinant-DNA
(r-DNA)-techniek bleek een geweldige sprong voorwaarts in de ontwikkeling van
met name de enzymtechnologie. Allerlei wensen die met conventionele methoden
niet of slechts mondjesmaat in vervulling gingen, bleken met behulp van de
moderne biotechnologie plotseling wel te kunnen. De prijs van deze
technologische reuzensprong was echter wel een fel debat dat parallel aan de
genetische modificatie ontstond.
De oppositie tegen gentechnologie mag fel zijn, Gist-brocades - en vanaf 1985
met het vertrouwde predikaat 'Koninklijke Gist-brocades NV' - legde de nieuwe
technologie geen windeieren. De bakkerij-ingrediënten vormden een andere
groeimarkt.
Binnen het concern veranderde er veel: in 1983 werd gekozen voor een
divisiestructuur, met een splitsing tussen Gist, Farmaca, Industrial
Pharmaceutical Products, en Industriële enzymen; divisiedirecteuren werden
verantwoordelijk voor de rendementen van de eigen divisie. Het bedrijf
verzakelijkte en werd van het oorspronkelijke ingenieursbedrijf steeds meer
een internationaal handelsconcern. Tijdens het decennium '80-'90 heeft
Gist-brocades vermoedelijk de grootste omwenteling in de bedrijfscultuur
gehad. Het oude familiebedrijf, met een zorg voor het personeel van bijna
letterlijk de wieg tot het graf, liberaliseerde meer en meer. De sollicitanten
vonden het belangrijker dat Gist-brocades een goed salaris en
carrièreperspectieven bood, dan dat ze onderdeel zouden uitmaken van de
'Gistfamilie'. De 'zorgende fabriek' brokkelde af, onomkeerbaar, maar algemeen
werd dat niet als ramp ervaren.
Gist-brocades schudde het oude beeldmerk af en mat zich een nieuw logo en
nieuwe huisstijl aan; geel met grijs. Bij het 'Project Kosten Efficiency' werd
gesneden in de stafafdelingen, die direct onder de divisies werden gebracht.
Een nieuw, gezamenlijk project met Shell werd op poten gezet: IBIS. In de Raad
van Bestuur ontstond discussie over de toekomstige koers van Gist-brocades:
moest het bedrijf zich differentiëren en nieuwe wegen bewandelen, of moest de
Gistfabriek terug naar de wortels? De strijd werd op de valreep van het
decennium beslecht: terug naar de wortels, met Herman Scheffer als nieuwe
voorzitter van de Raad van Bestuur.
1990 - 1998
Het nieuwe decennium wordt ingeluid met het ontbinden van IBIS, het
samenwerkingsproject met Shell. Het parool luidt de komende jaren: terug naar
de wortels, 'back to core business'. Dat betekent bijvoorbeeld ook dat de
eindproducten in de verkoop gaan. Voortaan maakt Gist-brocades alleen nog
producten voor afnemers in de zakelijke markt. Zo gaat de divisie die de
farmaceutische eindproducten bestiert, verkocht aan het Japanse concern
Yamanouchi. Ook de productie in Brugge stopt, na negentig jaar trouwe dienst.
Ook de andere divisies ontkomen niet aan de versobering die noodgedwongen moet
worden doorgevoerd. Het gaat niet slecht met Gist-brocades, maar ook niet goed
genoeg. Met ruim 6.000 medewerkers wereldwijd is Gist-brocades niet echt
klein, maar kan het zich niet meten met ondernemingen op wereldschaal.
Herstructureringsoperaties als Blauwdruk - voor de tweede keer ziet de hal van
het hoofdkantoor blauw van het opstandige productiepersoneel - en OpKop zijn
even onvermijdelijk als omstreden. Er moet iets gebeuren, maar wat?
In de winter van 1997 dient als een van meerdere gegadigden het Limburgse
chemieconcern DSM NV zich aan. De contacten met het bedrijf dateren al van
jaren her, maar van een fusie heeft het trotse Gist-brocades nooit willen
weten, met geen enkele partner. Toch gaan de topmannen van Gist-brocades en
van DSM om de tafel en komen tot een principe-overeenkomst. Op 23 februari
1998 lekken de fusiebesprekingen uit en wordt de voorgenomen fusie vroegtijdig
bekendgemaakt. In mei blijken de aandeelhouders akkoord; in augustus verdwijnt
de naam Gist-brocades van de aandelenbeurs.
Een nieuwe fase is aanstaande, met een nieuwe naam en partner. DSM NV, het in
1902 als Nederlandsche Staatsmijnen opgerichte staatsbedrijf - maar inmiddels
een geprivatiseerde en beursgenoteerde multinational - en Gist-brocades werken
voortaan samen in het maken van producten voor de Life Science-industrie.
Het zal nog even wennen zijn, maar er ligt een rijke toekomst in het
verschiet: in Delft, in Limburg, in Nederland en ver daarbuiten. En wie weet
wat de komende jaren de Nederlandsche Gist- en Spiritusfabriek van Van Marken
nog zal beleven, mag het zeggen…
1998 – heden
De integratie met de nieuwe collega’s krijgt volgens een nauwkeurig door DSM
opgezet schema in 365 dagen gestalte. Hoewel de zakelijke kant dan rond is,
moeten de mensen in Limburg en Delft nog wel aan elkaars stijl van werken
wennen.
