Als je 100 jaar bestaat is dat een behoorlijke periode, maar de oudst bekende
mijnactiviteiten in Limburg dateren van veel verder terug. Vermoedelijk waren
dit de vuursteenmijnen van Rijckholt, die rond 3000 jaar voor Christus in
bedrijf waren. De mijnwerkers daar hebben verticale schachten van 15 tot 20
meter diep gegraven in wat nu de velden van Rijckholt zijn om bij de
vuursteenlagen in de kalkafzettingen daaronder te komen. Sinds het eind van de
18e eeuw is bekend dat hier mijnen aanwezig zijn, maar professionele
archeologen waren niet in staat om deze mijnen te heropenen. In de jaren ’20
van de vorige eeuw groef een groep van de Universiteit van Groningen zich een
weg naar een paar van deze mijnen, maar het grote gat dat hierbij ontstond
moest later weer dichtgegooid worden, zodat alles weer bedekt werd.
In het begin van de jaren ’60 had een groep mijnwerkers van DSM een droom
waarvoor de inspiratie afkomstig was van een paar amateurarcheologen onder
hen: laten we gebruikmaken van onze moderne mijntechnieken om bij deze oude
vuursteenmijnen te komen, niet verticaal – zoals het team uit Groningen had
gedaan, waarbij een schacht ontstaat die niet in stand kan worden gehouden –
maar door vanaf de zijkant van de vallei een horizontale gang te graven die
door het gebied van de oude vuursteenmijnen loopt.
En deze groep van 20 tot 30 vrijwilligers realiseerde deze droom in hun vrije
tijd. Meestal groeven ze in de weekends, waarbij ze materialen gebruikten die
waren verkregen door donaties, onder andere veel materiaal dat door DSM werd
geschonken omdat het na de sluiting van de kolenmijnen niet langer gebruikt
werd. In 1972 werd de laatste hand gelegd aan de ruim 130 meter lange tunnel
die meer dan 30 oude mijnkamers ontsloot. Dit was een project van mondiale
allure in de archeologische wereld, waardoor zowel professionele als
amateurarcheologen toegang kregen tot een schat aan informatie over de
totstandkoming van deze oudste mijnen. Dit archeologisch monument is
tegenwoordig ook toegankelijk voor het publiek: de groep vrijwilligers,
verenigd in de Werkgroep Prehistorische Vuursteenmijnbouw, die deel uitmaakt
van de NGV (Nederlandse Geologische Vereniging), organiseert bezoeken en
excursies voor belangstellenden.
Voor het onderhoud van dit unieke project is de groep vrijwilligers nog steeds
geheel afhankelijk van donaties. Op dit moment worden ze geconfronteerd met
het probleem dat de installaties voor de verlichting van het project zijn
aangetast door de zeer corrosieve omgeving en vernieuwd moeten worden.
